Verslag van een deelnemer aan Scholekster op het Dak

Verslag van een deelnemer aan Scholekster op het Dak

BRL-O3GL in Broedseizoen 2025 en 2026

In Boornbergum (Friesland) komen al gedurende zo’n 4 jaar eind februari, begin maart, twee Scholeksters aangevlogen om
hier te foerageren en daarna meestal te broeden. Hiervan is er één geringd. Bekend onder ringcode BRL-O3GL.
De andere is niet geringd.

Hans Nater heeft hiervan dit verslag gemaakt.

Foto: BRL-O3GL

Tekst en foto’s © Hans Nater

Locatie en situatie beschrijving

De vrijstaande woning is gelegen aan de noordkant van Boornbergum en voorzien van een plat dak waarop zonnepanelen liggen, maar wel met loopruimte rondom. Het platte dak op ca. 6 m. hoogte (ca. 19 m2) is voor het grootste deel omrand met een stenen muurtje van ca. 50 cm. Een klein deel heeft een hogere omranding van ca. 1.5 m.
De dakbedekking bestaat uit bitumen met daarop draintegels (30×30). Bij de buren, met eenzelfde type woning, waarop de scholeksters op het platte dak ook al eens hebben gebroed, ligt grof grind op de bitumendakbedekking.

Onze woning ligt aan twee kanten tegenover agrarisch beheerde weilanden. Tussen de woning en de weilanden ligt water van ca. 40 m breed. Totaal staan er zes van dit type woningen bij elkaar, waartussen per twee woningen
water ligt. Aan twee kanten van onze woning ligt een gazon waarop de scholeksters (zeer) veel foerageren op wormen en allerlei andere kleine bodemdieren.

Broedgelegenheid

Waarschijnlijk heeft deze scholekster een paar jaar geleden (in 2022?) al eens gebroed op het platte dak bij de naaste buren, mede waarschijnlijk vanwege het grind dat daar op het dak ligt. In de naaste omgeving, dus in de weilanden, is het mij nooit opgevallen dat ze gebroed hebben.

Daarom heb ik op 5 april 2025 als proef een zelfgemaakte broedbak op het platte dak gezet, die ik opgevuld heb met fijn grind. Afmetingen houten broedbak ca. 50 x 70 cm met een ca. 10 cm rand. Het dak heeft vier waterafvoeren, die ik met gaas dicht zet zodra ik de broedbak plaats.

 

 

 

 

 

 

Broedgeschiedenis/belevenis en resultaat 2025 en 2026
2025

De scholeksters waren eind maart al aanwezig op dak van de buren. Daarom heb ik op 5 april mijn broedbak geplaatst op ons dak.
Op 7 april reeds twee ronde broedkuiltjes gemaakt door de Scholeksters in het grind van de grindbak! Op 19 april was het eerste ei gelegd. Uiteindelijk zijn er vier eieren gelegd waarvan de laatste rond 23 april. Wat me opviel is dat het aanwezige grind tijdens het broeden ook gebruikt werd om de broedkuilen ‘te verstevigen’ met een soort ring van grind. Rond 19 mei waren de vier eieren uitgekomen en dus vier levende jongen.

Opvallend vond ik toen dat de nestkuil in de broedbak volledig was geëgaliseerd door de ouders. Bovendien waren er geen eierschaal resten meer te vinden! Ik vroeg me toen af wat daar de ‘biologische’ reden voor zou zijn.
Reden? => Misschien om mogelijk predatoren van de jongen niet op het spoor te zetten dat er een nest is en dus hiermee indirect de jongen die in de buurt van de nestplaats zijn te beschermen?

Omdat er op het platte dak geen water is, heb ik steeds gezorgd dat er water in een platte schaal beschikbaar was voor de jongen. Verder kunnen ze schuilen voor de zon en evt. vogelpredatoren onder de aanwezige zonnepanelen.
Als ik op het dak kom lopen de jongen óf hard rond langs de muurtjes óf verschuilen ze zich tegen de muur of in een hoek om daar dan doodstil te blijven zitten, ook al kom je vlakbij.

 

 

 

 

 

 

In overleg met Rob Lindeboom (van ‘Scholekster op het Dak’) is besloten om de jongen te ringen. Echter op 5 juni vind ik twee jongen dood op het dak. Doodsoorzaak onbekend. Geen predatorsporen te zien. Mogelijk ondervoeding?


Op 8 juni zijn de andere twee jonge Scholeksters op het dak gevangen en geringd door Harry Kuipers, zowel met een metalen vogeltrekring als met kleurringen.

 

 

Echter op 19 juni (of ervoor?) en 20 juli heb ik beide kuikens dood op het dak aangetroffen zonder predator sporen o.i.d. Ook hier mogelijk ondervoeding?Dus uiteindelijk heeft geen van de vier jongen het overleefd, helaas. Daarna heb ik de broedbak opgeborgen om hem in 2026 weer te kunnen gebruiken.

 

2026


21-2: voor eerste keer twee volwassen scholeksters gezien op dakrand buren waar grind op het dak ligt. Zelfde dag de geringde scholekster BLR-O3GL gezien op ons gazon foeragerend. Foerageert ook wel in de naden van de stenen bestrating rondom huis.

19-3: broedbak geplaatst op dezelfde plaats als 2025

02-4: controle => twee broedkuiltjes in grind aanwezig

09-4: twee eieren gelegd

12-4: drie of (waarschijnlijk) vier eieren (kon niet goed zien van afstand)

08-5: vier jongen, mogelijk pasgeboren, want ze zitten nog in de broedbak en hebben ogen nog dicht

09-5: vier jongen hebben de broedbak verlaten en kruipen al weg langs het muurtje, als ik kom. Water bijgevuld. De jongen worden door beide ouders gevoerd. Deze foerageren veelal op ons gazon maar ook vaak op de omliggende weilanden.

14-5: controle => nog maar drie jongen aanwezig; waar de vierde is gebleven, blijft voor mij totaal een raadsel! Nergens te vinden op het dak. Mogelijk predatie door een vogel?

23-5: Vandaag zag ik ineens één jong samen met de ouders aan het foerageren op ons gazon welk onder de broedplaats op ons dak ligt. Verbazend hoe deze over het muurtje van ca 50 cm van het terras is gekomen en gezond en wel ca. 6 m lager aan het foerageren is. Het jong is vervolgens steeds meegegaan met één van de ouders om in de omgeving te foerageren. Vaak op het gazon van de verdere buren.

 

 

 

 

 

 

 

Het was verder moeilijk te achterhalen waar ze waren en uiteindelijk naar toe zijn gegaan. De overige twee lopen nog gezond op het dak en worden door de ouders gevoerd.

Ik heb vervolgens gevraagd aan vogelringer Derick Hiemstra of de overige drie nu al geringd kunnen worden, alsmede het jong dat al met de ouders meeging. Door verschillende oorzaken is het uiteindelijk niet gelukt om één van de jongen te ringen. Mede doordat de ouders waar het jong mee was weggevlogen geen vast patroon in hun verblijfplaats en tijdstip hadden en soms een tijd lang niet zichtbaar aanwezig waren voor mij.

Van de twee overgebleven jongen op het dak is er kort daarna één doodgegaan. De andere was erg verzwakt, mogelijk mede door de warmte. Deze heb ik in een schaaltje met water gekoeld en er ook nog wat wormen in een bakje aarde bij gezet.

28-5: Hoewel de laatste pul weer aardig was opgeknapt na de ‘verzorging’ heeft deze het toch niet overleefd. Helaas!

 

Hierna heb ik de broedbak maar weer opgeruimd om hem vervolgens waarschijnlijk in 2027 weer te kunnen gebruiken.

 

 

okt. 2026
Hans Nater, Boornbergum